Projecten

Bouwkundig vernuft uit 1913 blootgelegd tijdens renovatie Binnenhof

Tekst Tjerk van DuinenBeeld Rijksvastgoedbedrijf, Ernst van Raaphorst, de Architekten Cie., Haags Gemeentearchief en Tjerk van Duinen

Gebouw H gezien vanaf de Lange Poten. (Beeld: Ernst van Raaphorst, de Architekten Cie.)
Gebouw H gezien vanaf de Lange Poten. (Beeld: Ernst van Raaphorst, de Architekten Cie.)

Na een lange voorbereiding begon in 2021 de renovatie van het Binnenhof. Zonder overdrijven gaat het om een gigantische en zeer complexe operatie die is opgedeeld in een aantal complexdelen: het Tweede Kamercomplex, de Eerste kamer, de Raad van State en Algemene Zaken. Hierbij bestaat het Tweede Kamercomplex ook weer uit verschillende gebouwen, van uiteenlopende leeftijd en architectuur. Om recht te doen aan die verschillen, werken architectenbureaus met specifieke kennis en ervaring aan deze gebouwen. Dit jaar zal Beton & Staalbouw in een serie artikelen aandacht schenken aan de diverse deeloperaties, te beginnen met Gebouw H, het voormalige Hotel Centraal.

Het Binnenhof is een merkwaardige verzameling gebouwen met 4.000 ruimten, van hokjes tot vergaderzalen en verspreid over een vloeroppervlak van bijna 90.000 m2. Lekkages, houtrot, een gebrekkige brandveiligheid, verouderde installaties, een ongezonde werkomgeving, functionele problemen of een combinatie hiervan spelen al langer en een grootschalige aanpak was hard nodig. De laatste grote ingreep die op het Binnenhofcomplex plaatsvond, werd in 1992 afgerond met de ingebruikname van de nieuwbouw voor de Tweede Kamer, naar een ontwerp van Pi de Bruijn (de Architekten Cie., tevens integraal adviseur voor het Tweede Kamercomplex tijdens de huidige renovatie). Daarmee kreeg het complex ook de Statenpassage, een 100 meter lange en 24 meter hoge hal die de gebouwen van de Tweede Kamer aan elkaar smeedde. Eén van die gebouwen aan de Statenpassage is het voormalige Hotel Centraal, dat aan de andere kant aan de Lange Poten ligt. Sinds 1974 is het onderdeel van de Tweede Kamer en staat het bekend als gebouw H. 

De Statenpassage. Rechts bij gebouw H komt een ontmoetingszone waar je straks Kamerleden, medewerkers, publiek en pers kunt tegenkomen. (Beeld: Tjerk van Duinen)

Gezamenlijk ontwerp

De renovatie van Gebouw H is een gedeelde verantwoordelijkheid van Eric van Noord (de Architekten Cie.) en Camiel Berns (BERNS architectuur). Van Noord: “Als Cie. hebben we dit onderdeel zelf opgepakt, omdat het met zijn publieke functies op de begane grond veel functionele raakvlakken heeft met het Tweede Kamergebouw dat Pi de Bruijn ontwierp. Het oude hotel uit 1913 is geen monument, maar zit wel vol bijzonderheden, verrassingen en is bouwhistorisch waardevol. Daarom hebben wij Camiel erbij betrokken, die goed bekend is met architectuur van begin vorige eeuw. Het gebouw is meerdere keren flink verbouwd. Daardoor is nog maar weinig oorspronkelijk aan het oude hotel. In de jaren ’80 zijn de hotelkamers omgebouwd tot werkvertrekken, met het perscentrum Nieuwspoort op de begane grond. Tijdens de vorige renovatie van de Tweede Kamer diende het bovendien als wisselgebouw tijdens renovaties van andere fractiegebouwen, zodat de Kamerleden tijdens de renovatie op het Binnenhof konden blijven werken.”

Camiel Berns (links) van de Architekten Cie. en Eric van Noord van BERNS architectuur. (Beeld: Tjerk van Duinen)

Kernwaarden

Het oorspronkelijke ontwerp is van architect Johan Mutters, die het samen met beeldhouwer Willem Hack uitwerkte tot een hotel in een mengeling van art deco en jugendstil. “Een Haagse bonbon met veel ornamenten”, aldus Berns. “Het is niet de bedoeling om dat oude beeld precies terug te brengen, dat is niet de opdracht en budgettair ook niet haalbaar. Wij zijn in plaats daarvan op zoek gegaan naar de kernwaarden, naar wat het gebouw bijzonder maakt. Mede op basis van bouwhistorisch onderzoek van Hans Vlaardingenbroek, alle bouwtekeningen en eigen inspecties was onze conclusie dat we van doen hebben met een innovatief gebouw dat niet modern wilde ogen, maar wel wilde behagen en een bijzondere relatie had met de openbare ruimte. Zo bleek het betonskelet superrank uitgevoerd, waardoor er veel hotelkamers op een betrekkelijk beperkt grondvlak gemaakt konden worden. 

Verder had het hotel stromend warm water, bijzonder voor die tijd, een lift en konden de grote ramen aan de Lange Poten bijna volledig naar beneden zakken waardoor een groot overdekt terras ontstond. En boven een plafond van een werkkamer op de bovenste verdieping kwam een prachtige staalconstructie tevoorschijn van de middelste koepel, ooit bekleed met hout en glas, maar constructief nog helemaal intact. Waar mogelijk brengen we het gevoel van de oude grandeur van het hotel terug in een moderne uitvoering. En het wordt een comfortabele verblijfs- en werkomgeving voor de gebruikers, dus het gaat net als vroeger weer behagen.”

Het Tweede Kamercomplex (in kleuren onderverdeeld) kent verschillende gebouwen van uiteenlopende leeftijd en architectuur. (Beeld: Rijksvastgoedbedrijf)

Constructief complex

Een superrank betonskelet heeft voor- en nadelen. Van Noord: “Aan de ene kant is er behoefte aan veel werkplekken, dus zijn we blij met en zuinig op de huidige kamerstructuur. Met de hedendaagse eisen was het programma met nieuwbouw niet mogelijk geweest. Maar we hebben wel te maken met een constructief complex gebouw, ingeklemd tussen twee andere gebouwen. Arbeid was 110 jaar geleden goedkoper dan materiaal, dus zijn de vloeren zo dun mogelijk gemaakt, net als de wanden, kolommen en balken. Alles is op de limiet uitgerekend van wat constructief mogelijk was. Echt een knappe prestatie. Daarin zijn in de loop der jaren nog talloze sparingen aangebracht voor nieuwe installaties en er is zelfs nog een liftkern bijgebouwd. De betonconstructie laten we daarom zoveel mogelijk intact. Alleen waar bijvoorbeeld kolommen onlogisch staan, doen we constructieve aanpassingen. Om de nieuwe installaties in te kunnen passen, zijn alle ruimten, met name de werkkamers, al in een vroeg stadium uitgeëngineerd zodat we nieuwe uitsparingen waar mogelijk kunnen voorkomen om de constructie zo veel mogelijk in tact te laten.”

Hotel Central kort na de opening in 1913. (Beeld: Haags Gemeentearchief)

Verrassing

Als de renovatie klaar is, zal Gebouw H op de verdiepingen bevolkt worden door fracties en ambtelijke diensten. Op de begane grond komt langs de Statenpassage een bijzonder gebied, een ontmoetingszone waar je straks Kamerleden, medewerkers, publiek en pers kunt tegenkomen. “Zo brengen we één van de oude kernwaarden – de bijzondere relatie met de openbare ruimte – weer terug”, aldus Van Noord. “We wisten van de tekeningen dat in de oude achtergevel van het hotel prachtig gevormde hoge stalen ramen zaten, maar waren ervan overtuigd dat die in de jaren tachtig verwijderd waren. Totdat we gingen kijken en achter het pleisterwerk en beton de stalen kozijnen nog volledig intact bleken. Alle vijf worden zij gedemonteerd, schoongemaakt en teruggeplaatst. De stalen kozijnen worden straks onderdeel van het decor van het Statenlokaal, dé ontmoetingsplek en het restaurant met verhoogd podium, dat een hotspot voor reuring kan worden. De kozijnen erboven worden gerenoveerd en de wand zelf krijgt een afwerking met akoestisch stukwerk, waarmee deze nu saaie binnengevel ook weer diepte krijgt en geluid in de ruimte dempt.” 

Verrassing: achter het pleisterwerk en beton kwamen de originele hoge stalen ramen nog volledig intact tevoorschijn. (Beeld: Tjerk van Duinen)

Lange Poten

De buitengevel aan de Lange Poten verkeert door verwering en gedeeltelijke reparaties in het verleden in vrij belabberde staat. “Op de hoge bouwschermen kun je vanaf de Lange Poten oude foto’s zien van hoe het hotel er vroeger uitzag en hoe levendig het er was”, zegt Berns. “Dan is de huidige toestand treurig te noemen: tegels op piepschuim geplakt, hier en daar al naar beneden gevallen, zonwering op halfzeven en slecht ogend maar constructief nog goed beton. We gaan deze gevel technisch weer in orde maken en tegelijk een slag maken in de architectuur. De plint van Noors graniet wordt hersteld, de huidige rvs puien gaan we vervangen en de gestripte gevel krijgt een nieuwe afwerking. Er komt één integraal systeem van prefab minerale stucvormen (Sto-Ecoshapes; red.), waarbij de textuur -glad, fijne ribbel en grovere ribbel- appelleert aan met de oude tegelmaatvoering van kleine, middelgrote en grote tegels die op de gevel zaten. Inclusief isolatie is dit systeem zowat even dik als de oude tegel. Ook de binnenzijde wordt na-geïsoleerd. Op de daken komt gepatineerd zink dat mooi aansluit op de leistenen van het naastgelegen ‘Justitie’. De lichtkoepel blijft helaas gesloten. Functioneel is er niks mee aan te vangen en voor louter esthetische zaken is het budget ontoereikend. Dat geldt ook voor de naar beneden zakkende ramen.”

Gebouw H is geen monument, maar daar zou door de recente ontdekkingen eigenlijk verandering in moeten komen. Van Noord: “Het gebouw verdient een gemeentelijke monumentenstatus. Dat zou een passende erkenning zijn voor dit bijzondere pand.” Berns: “Waar je architect Duiker met zijn Ambachtsschool ziet pronken met beton, heeft Mutters veel bouwkundige vernuft weggewerkt onder een laag art deco en jugendstil. We zijn blij dat we ondanks de ranke structuren het voormalige hotel kunnen transformeren tot een toekomstbestendig werkgebouw.”   

‘Plan tot het maken van een Betonijzeren Koepel Hotel Cafe restaurant Central’ gemaakt door de N.V. Nederlandsche Betonijzerbouw. (Beeld: Haags Gemeentearchief)

Vraag over dit verhaal? Stel je vraag

Wie aan de renovatie van het Binnenhof werkte

  1. opdrachtgeverRijksvastgoedbedrijfGenoemd in Renovatie voormalig Ministerie van Koloniën: een bouwwerk uit de IJzertijd
  2. integraal adviseur voor het Tweede Kamercomplexde Architekten Cie.In dit verhaal
  3. TBI-bouwcombinatieJ.P. van Eesteren, Croonwolter&dros en Nico de BontGenoemd in Bouwkeet voor 500 personen op Plein voor renovatie Binnenhof
  4. bouwcombinatieHeijmans BurgyGenoemd in Funderingsherstel en -versterking Binnenhof met grout en gel
  5. hoofdconstructeurABTGenoemd in Wereldmarktleider actief bij renovatie Binnenhof
  6. constructieve adviezenArcadisGenoemd in Staal als bemiddelaar tussen oud en nieuw bij renovatie Binnenhof Gebouw J
  7. funderingsbedrijfKeller FunderingstechniekenGenoemd in Wereldmarktleider actief bij renovatie Binnenhof
  8. staalbouwerVic ObdamGenoemd in Staalbouwer kan omgaan met verrassingen bij renovatie Binnenhof
  9. circulair staalVan Ee StaalspecialistenGenoemd in Circulaire uitkijktoren geeft bewoners iets terug tijdens renovatie Binnenhof
  10. ontwerpBERNS architectuurIn dit verhaal
  11. adviseurBeersNielsen LichtontwerpersIn dit verhaal
  12. adviseurBremen BouwadviseursIn dit verhaal
  13. adviseurDGMRIn dit verhaal
  14. adviseurSmits van BurgstIn dit verhaal
  15. adviseurKarres en BrandsIn dit verhaal
  16. adviseurOngehinderdIn dit verhaal
  17. adviseurLevel AcousticsIn dit verhaal
  18. adviseurHospitality GroepIn dit verhaal
  19. uitvoeringJ.P. van Eesteren | TBIIn dit verhaal
  20. installatiesCroonwolter&drosIn dit verhaal
  21. aannemerHeijmansGenoemd in Bouwkeet voor 500 personen op Plein voor renovatie Binnenhof
  22. ontwerpWDJArchitectenGenoemd in Renovatie voormalig Ministerie van Koloniën: een bouwwerk uit de IJzertijd
  23. akoestiekLevel Acoustics & VibrationsGenoemd in Renovatie voormalig Ministerie van Koloniën: een bouwwerk uit de IJzertijd
  24. uitvoeringNico de BontGenoemd in Renovatie voormalig Ministerie van Koloniën: een bouwwerk uit de IJzertijd
  25. jetgrouttechniekKellerGenoemd in Funderingsherstel en -versterking Binnenhof met grout en gel
  26. bouwcombinatieBouwcombinatie Heijmans BurgyGenoemd in Funderingsherstel en -versterking Binnenhof met grout en gel
  27. funderingsbedrijfVSFGenoemd in Funderingsherstel en -versterking Binnenhof met grout en gel
  28. architectVan Hoogevest ArchitectenGenoemd in Staal als bemiddelaar tussen oud en nieuw bij renovatie Binnenhof Gebouw J
  29. betonleverancierDyckerhoff BasalGenoemd in Renovatie van het Binnenhof: de anatomische les
  30. koolstofadditiefCarStorCon TechnologiesGenoemd in Renovatie van het Binnenhof: de anatomische les
  31. gerecycled betongranulaatUrban MineGenoemd in Renovatie van het Binnenhof: de anatomische les
  32. architectBiermanHenketGenoemd in Renovatie Binnenhof levert vijfde tijdlaag op voor kapconstructie Eerste Kamer

Blijf dit volgen

Bij een nieuw verhaal krijg je een e-mail. Geen account nodig.

Wat je volgt
  • ProjectRenovatie Binnenhof
  • ThemaBouwen in de bestaande stad
  • OnderwerpProjecten
  • Bedrijfde Architekten Cie.
  • BedrijfBERNS architectuur
  • BedrijfBeersNielsen Lichtontwerpers
  • BedrijfBremen Bouwadviseurs
  • BedrijfDGMR
Deel dit artikel

Advertentie

Volgen op Beton & Staalbouw

Volg

Bij een project of bedrijf krijg je een e-mail zodra er een nieuw verhaal over verschijnt, bij een thema of onderwerp één keer per week een overzicht. Geen account en geen wachtwoord: in elke mail staat een link naar wat je volgt.